Podrzucę Ci plan na krótką i ciekawą wycieczkę. Warto oderwać się od telefonów i doomscrollingu, by sięgnąć po ciekawostki regionu. Podziemia kredowe Chełm to jedna z niewielu atrakcji, którą zwiedzisz w listopadzie bez względu na pogodę. Pod Starym Miastem przez cały rok panuje stała temperatura około 9°C. Po wyjściu na powierzchnię wystarczy kwadrans spaceru, by stanąć na Górze Chełmskiej.
Czym są Chełmskie Podziemia Kredowe
Chełm stoi na grubej warstwie kredy piszącej. Mieszkańcy miasta drążyli ją od średniowiecza, a według części źródeł już od XIII wieku. Surowiec szedł na sprzedaż, do budownictwa, do farb i wapna. Korytarze służyły też jako schronienie przed najazdami.
Z czasem prywatne wyrobiska połączyły się w labirynt pod całym centrum. Kredowe lochy należały do mieszczańskich posesji i trafiały do inwentarzy z XVII i XVIII wieku. W XIX wieku władze przerwały wydobycie kredy, bo pod domami zaczęło się robić niebezpiecznie. Ulice i budynki osiadały nad pustymi komorami.
Całkowitą długość korytarzy szacuje się na kilkadziesiąt kilometrów. Nikt nie zna dokładnej liczby, bo podczas prac budowlanych wciąż wychodzą nowe odcinki. Najgłębsze wyrobiska leżą około 20 metrów pod ulicami.
W latach 70. XX wieku specjaliści zabezpieczyli wybrane fragmenty i udostępnili je zwiedzającym. Obecny kształt trasy turystycznej powstał w 1985 roku. W 1994 roku obiekt trafił do rejestru zabytków jako unikatowa pozostałość górnictwa kredowego. W 2024 roku podziemia wygrały plebiscyt Cuda Polski w kategorii województwa lubelskiego, organizowany przez magazyn National Geographic Traveler.
Zwiedzanie podziemi kredowych w Chełmie: trasa i przewodnik
Do podziemi wchodzisz wyłącznie z przewodnikiem, w grupie, o stałych porach. Kasa i wejście do podziemi mieszczą się przy ul. Lubelskiej 55A. Trasa ma według Chełmskiego Ośrodka Informacji Turystycznej prawie 2 km. Spacer trwa około 50 minut, czasem do godziny.
Trasa łączy trzy kompleksy wyrobisk, które dawni górnicy nazywali błędnikami. Pierwszy leży w rejonie kościoła Rozesłania Świętych Apostołów. Drugi biegnie pod rynkiem Starego Miasta, czyli placem Łuczkowskiego. Trzeci znajdziesz pod ulicą Przechodnią.
Po drodze zobaczysz:
- wąskie korytarze eksploatacyjne z niszami po urobku,
- duże komory, które powstały po dawnych zawałach,
- szyb studni staromiejskiej, używanej od XV do XVIII wieku,
- ekspozycje geologiczne, archeologiczne i historyczne.
Szyb studni to najbardziej charakterystyczny punkt trasy. Jego rekonstrukcję widać też na powierzchni, na placu Łuczkowskiego. Przewodnicy opowiadają przy nim o życiu mieszkańców Chełma, którzy mieli kopalnię dosłownie pod piwnicą.
Duch Bieluch, strażnik podziemi
Każda wizyta kończy się spotkaniem z Duchem Bieluchem. Według legendy opiekun labiryntu przebywa w jednej z komór. Podania łączą go z białym niedźwiedziem z herbu miasta. Duch ma być łagodny i spełniać życzenia dobrych ludzi. Dzieci zwykle czekają na ten moment przez całą trasę.
Godziny wejść i ceny biletów (listopad 2026)
Od września do czerwca przewodnicy prowadzą grupy cztery razy dziennie. W lipcu i sierpniu wejścia startują co godzinę, a ostatnie rusza o 17:00.
| Okres | Godziny wejść |
|---|---|
| wrzesień-czerwiec | 10:00, 12:00, 14:00, 16:00 |
| lipiec-sierpień | co godzinę od 10:00 do 17:00 |
Podziemia zamykają drzwi w wybrane święta. Według przewodników turystycznych dotyczy to także 1 i 11 listopada. Przed wyjazdem w okolicy Święta Niepodległości sprawdź komunikat na oficjalnej stronie obiektu.
| Bilet | Cena w kasie |
|---|---|
| normalny | 35 zł |
| ulgowy | 29 zł |
| grupa zorganizowana (od 15 osób) | 25 zł za osobę |
| z Kartą Dużej Rodziny lub Chełmską Kartą 3 PLUS | 24,50 zł normalny, 20,30 zł ulgowy |
| dzieci do 5 lat | bezpłatnie |
Bilet ulgowy przysługuje uczniom, studentom do 25 lat, emerytom i rencistom. Legitymację pokazujesz przed wejściem. Bilety kupisz w kasie albo online w serwisie abilet. W sprzedaży internetowej cena wychodzi nieco wyżej, na przykład 36,75 zł za bilet normalny.
Grupy powyżej 30 osób rezerwują termin telefonicznie pod numerem 82 565 25 30. Wielkość grupy ma limit, więc w weekendy warto przyjść kilkanaście minut wcześniej. Dla gości z zagranicy obiekt ma audioprzewodnik po angielsku.
Jak się przygotować do zejścia pod ziemię
Wilgotność w korytarzach sięga 70-80 proc., a temperatura nie zmienia się przez cały rok. Jesienią różnica między ulicą a podziemiem bywa niewielka. Latem ciepła bluza ratuje wycieczkę.
Zabierz ze sobą:
- Kurtkę albo polar, nawet przy ładnej pogodzie.
- Wygodne buty z antypoślizgową podeszwą, bo posadzka bywa wilgotna.
- Mały plecak zamiast torby, żeby mieć wolne ręce na schodach.
Trasa ma schody, uskoki i niskie przejścia, gdzie trzeba pochylić głowę. Obiekt nie jest dostępny dla wózków inwalidzkich ani dziecięcych. Osoby z klaustrofobią powinny przemyśleć wejście. Małe dziecko lepiej nieść w nosidle.
Góra Chełmska: bazylika, dzwonnica i Wysoka Górka
Po wyjściu z podziemi idź w stronę wzgórza nad Starym Miastem. Chełmianie nazywają je po prostu Górką. Na szczycie stoi Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, serce Sanktuarium Matki Bożej Chełmskiej.
Świątynię wznoszono od 1735 do 1756 roku na miejscu cerkwi z około 1260 roku. Pierwotnie pełniła funkcję katedry unickiej. Wnętrze ufundował biskup Maksymilian Ryło, a snycerkę wykonał lwowski artysta Michał Filewicz.
Obok bazyliki stoi dzwonnica z 1878 roku. W 1939 roku dostała dodatkową kondygnację według projektu Antoniego Forkiewicza. Na jej szczycie urządzono taras widokowy. Godziny wejścia zależą od parafii, więc zapytaj na miejscu. W parterze od 1945 roku działa Mauzoleum Ofiar Terroru Hitlerowskiego.
Na wzgórzu warto zobaczyć jeszcze:
- Bramę Uściługską z 1616 roku, jedyny w całości zachowany element dawnych obwarowań miasta,
- Wysoką Górkę, grodzisko z około X wieku, uznawane za kolebkę Chełma,
- dawny klasztor bazylianów i pałac biskupów unickich.
Na Wysokiej Górce w XIII wieku stał zamek księcia Daniela Romanowicza. Dziś z kopca rozciąga się szeroki widok na miasto.
Plan dnia, czyli Chełm w jeden listopadowy dzień
Chełm leży około 70 km na wschód od Lublina. Wyjazd rano pozwala zdążyć na wejście o 12:00 bez pośpiechu. Taki plan sprawdzi się w każdą pogodę.
- 11:30. Kawa na placu Łuczkowskiego. Obejrzyj makietę dawnego miasta, zrekonstruowaną studnię i bożodrzew, pomnik przyrody.
- 12:00. Zejście do podziemi, około godziny pod ziemią.
- 13:15. Obiad w centrum, na przykład w okolicy dawnej Małej Synagogi, gdzie działa dziś restauracja.
- 14:30. Spacer na Górę Chełmską: bazylika, dzwonnica i Brama Uściługska.
- 15:30. Wysoka Górka i widok na miasto przed zachodem słońca.
Jeśli zostajesz dłużej, odwiedź cerkiew św. Jana Teologa z lat 40. XIX wieku. Zmotoryzowani mogą podjechać do Stołpia. Stoi tam romańska wieża obronna z XII wieku, najstarsza tego typu budowla we wschodniej Polsce.
Dojazd i parking
Samochodem pojedziesz z Lublina trasą S12, a za Piaskami drogą krajową nr 12. W okolicy wejścia i w centrum znajdziesz bezpłatne miejsca postojowe. Ścisłe Stare Miasto i plac Łuczkowskiego wyłączono z ruchu, więc ostatni odcinek pokonasz pieszo.
Pociągiem dojedziesz z Lublina do stacji Chełm. Z dworca do centrum idzie się około 15-20 minut, możesz też wsiąść do autobusu miejskiego. Aktualne połączenia sprawdź w rozkładzie przewoźnika.
Informacji udziela Chełmski Ośrodek Informacji Turystycznej przy ul. Lubelskiej 63. Biuro działa w dni robocze od 8:00 do 16:00, a w soboty od 9:00 do 14:00. Miasto gościło też kolarki. Pisaliśmy o tym przy okazji etapu Tour de Pologne Women w Chełmie.
Czy boisz się duchów?
Kredowy labirynt pod Chełmem to pewny pomysł na listopadową wycieczkę z Lublina. Stała temperatura, przewodnik i legenda o Bieluchu działają w każdą pogodę. Połącz zejście pod ziemię ze spacerem po Górze Chełmskiej, a dzień wypełni się sam. Przed wyjazdem sprawdź tylko godziny wejść i dni zamknięcia w okolicy świąt.
